بسیاری از ما ایرج مشیتزاد را با نام کتاب معروفش عمو جان ناپلئون می شناسیم. این کتاب یکی از بهترین آثار طنز فارسی است که با زبانی ساده و جذاب نوشته شده و می تواند هر خواننده ای را به خود جذب کند. بسیاری از منتقدان این اثر را آینه ای از جامعه ایران در سال های قبل از انقلاب می دانند. از آنجایی که ایرجا مشی زاد را یکی از بزرگترین نویسندگان معاصر ایران می دانند، در این مقاله از دانشگاه تجارت به معرفی او می پردازیم.

در ادامه قصد داریم مهم ترین آثار او را ارائه کنیم تا راهنمای کتابخوانی ایرانیان باشد. پس اگر علاقه مند به خواندن داستان های ایرانی هستید تا پایان این مقاله با ما همراه باشید.

بیوگرافی ایرج مشیت زاد

ایرج مصح زاد در سال 1305 در تهران به دنیا آمد. او در خانواده ای تحصیل کرده و آگاه بزرگ شد. پدرش پزشک و مادرش دختر مؤید الممالک فخری (روزنامه نگار دوره مشروطه و صاحب روزنامه های صبح صادق و ارشاد) بود.

مسح زاد پس از فارغ التحصیلی از مدرسه، تحصیلات خود را در دانشگاه در رشته حقوق ادامه داد. وی سپس حدود پنج سال به عنوان قاضی در قوه قضائیه مشغول به کار شد و به عنوان مدیر روابط فرهنگی و دیپلمات وزارت امور خارجه مشغول به کار شد.

  • اولین نوشته ها

مسیح زاد از دوران جوانی علاقه زیادی به مطالعه و یادگیری داشت. از آنجایی که پدربزرگ و عمویش نویسنده و روزنامه نگار بودند، تصمیم گرفت مهارت های خود را در این زمینه بیازماید.

ایرج مسیحی زاد در اوایل دهه 1330 شروع به نوشتن داستان های طنز و رمان های کوتاه برای مجلاتی مانند فردوسی کرد و چون زبان فرانسه می دانست آثاری از ولتر و مولیر را ترجمه و منتشر می کرد.

  • مهاجرت به فرانسه

پس از انقلاب 1957، ایرج میسچ زاد به فرانسه مهاجرت کرد. او دیدگاه های سیاسی خاصی داشت. در نتیجه پس از مهاجرت، به عضویت نهضت مقاومت ملی ایران که توسط شاپور بختیار تأسیس شده بود، درآمد. در این مدت چندین کتاب و مقاله سیاسی درباره اهداف نهضت نوشت و ده سال سردبیر قیام ایران بود.

  • فعالیتهای دیگر

مسح زاد در طول زندگی خود چندین کتاب نوشت و در بیشتر آنها به نقد اجتماعی پرداخته و وضعیت زندگی مردم ایران را در قالب طنز شرح داده است. او یکی از نویسندگان پرکار ادبیات نوین ایران بود که با آثار خود تأثیر زیادی در گسترش طنز نوین ایرانی گذاشت.
ایرج میشه زاد در ژانویه 1400 در سن 94 سالگی در لس آنجلس آمریکا درگذشت.

مهمترین آثار و نوشته ها

مسح زاد از جمله نویسندگان پرکاری بود که در زمان حیات خود آثار فراوانی در زمینه های شعر و داستان، تاریخ و سیاست نوشت و کتاب های متعددی را ترجمه و منتشر کرد. مهمترین آثار او را می توان به سه گروه تقسیم کرد:

1. آثار طنز و داستانی

مهمترین فعالیت ایرج مشعل زاد در زمینه نوشتن داستان ها و متن های طنز و اجتماعی است. وی حدود 15 عنوان در این رشته از خود به جای گذاشت که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:

  • عمویم ناپلئون

کتاب «دایی جان ناپلئون» معروف‌ترین کتاب ایرجا مسیچ‌زاد و یکی از پرفروش‌ترین آثار فارسی است. در این کتاب که در قالب طنز نوشته شده است، نوجوانی به نام سعید به شرح زندگی خانواده و عمویش در سال های قبل از انقلاب می پردازد و با لطافتی شیرین وقایع طنز آن دوران را بیان می کند.

این کتاب به قدری خواندنی و جالب بود که ناصر تقوی در سال 1355 مجموعه تلویزیونی را بر اساس آن تولید کرد. کتاب عمو جان ناپلئون همچنان در بازار نشر ایران پرطرفدار است و در سال های اخیر توسط انتشارات فرهنگ ماشین منتشر شده است.

  • ماشاالله خان در دربار هارون الرشید

این کتاب دومین رمان طنز پرطرفدار مسیح زاد است که اولین بار در سال 1337 و قبل از عموی ناپلئون نوشته شده است. داستان این کتاب درباره یک باربر بانک به نام ماشا الله خان است که آرزو دارد در زمان خلیفه بغداد زندگی کند. روزی نزد یک زاهد هندی رفت تا از او بخواهد روحش را به آن زمان بازگرداند و سرانجام به آرزویش رسید.

داستان این کتاب به خوبی زندگی و مشکلات پیش روی فردی از دنیای مدرن در دنیای باستان را شرح می دهد و اتفاقات جالبی را با لحنی طنز بیان می کند که شما را به خنده می اندازد. ماشاءالله خان در بارگاه هارون الرشید نیز توسط انتشارات فرهنگ ماشین منتشر و در اختیار مخاطبان فارسی زبان قرار می گیرد.

  • خانواده نیک اختر

خانواده نیک اختر یکی از آثار تقریبا جدید ایرج مشی زاد است که در سال 1389 نوشته و منتشر شده است.داستان این کتاب روایتی طنز از مهاجرت یک خانواده ایرانی به آمریکا در سال های پس از انقلاب است. کتاب خانوادگی نیک اختر حدود 200 صفحه است و سال هاست که نسخه ایرانی آن در بازار کتاب موجود نیست.

کتاب رستم سلطان مجموعه ای از 20 طنز کوتاه سیاسی اجتماعی است که در سال 2004 به زبان فارسی در آمریکا منتشر شده است. این کتاب یکی از آثار ممنوعه ایرج مصح زاد است که در ایران منتشر نشده است.

  • پسر حاجی باباجان

بسیاری از منتقدان کتاب «پسر حاجی باباجان» را شبیه به رمان ناپلئون دای جان می دانند. این اثر که در قالب نمایشنامه در سه پرده نوشته شده است، اولین بار در سال ۱۳۹۶ چاپ و منتشر شد.

داستان این نمایش درباره پسری به نام جعفر است که به خاطر عشقی ناکام تصمیم به خودکشی می گیرد. این اقدام او با ممانعت کوروش ناکام می ماند. این دو تصمیم می‌گیرند یک کسب‌وکار پرسود راه‌اندازی کنند و در این راه برای به دست آوردن پول ریسک کنند و…

2. نوشته های تاریخی

ایرج مسح زاد از آنجایی که اهل ادبیات، سیاست و تاریخ بود، در سال های اقامت در آمریکا مقالات و آثار تاریخی متعددی نوشت و منتشر کرد. بیشتر این نوشته ها به صورت شخصی منتشر می شد یا در روزنامه ها و مجلات ایران درج می شد.

عناوین برخی از این مقالات عبارتند از:

  • حافظ ستودنی شده (رمانی تاریخی درباره زندگی حافظ و روابط او با شاعران دیگر)
  • مروری بر تاریخ انقلاب روسیه
  • چند مقاله سیاسی با عنوان موساد مصلوب.
  • طنز شریف سعدی (نقد و تفسیر اشعار سعدی)
  • ریشه های اختلاف چین و اتحاد جماهیر شوروی
  • مروری بر انقلاب مشروطه در ایران

3. ترجمه ها

ایرج مصح زاد بخشی از دوران تحصیل خود را در فرانسه گذراند. به همین دلیل زبان و فرهنگ فرانسه را به خوبی می دانست. او اکثر آثار ترجمه شده خود را در سالهای اقامت در ایران تکمیل و منتشر کرد. برخی از مهمترین این آثار عبارتند از:

ترجمه رمان تاریخی و عاشقانه Desiree اثر ایرج مسح زاد یکی از موفق ترین و معروف ترین ترجمه های او به حساب می آید. رمان Desiree که زندگینامه Desiree Clary معشوقه ناپلئون بناپارت است، ترکیبی زیبا از تاریخ، سیاست، عشق و ادبیات کلاسیک است و به راحتی در دل هر خواننده ای جای می گیرد.

این رمان توسط انتشارات علمی و فرهنگی و انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شده است. پس اگر دوست دارید یک کتاب عاشقانه-تاریخی کلاسیک با ترجمه ای روان و جذاب از ایرج مشی زاد بخوانید، این کتاب را از دست ندهید.

  • زندانی کازابلانکا

زندانی کازابلانکا یک رمان عاشقانه کلاسیک فرانسوی است که توسط موریس دوسبرا در قرن بیستم نوشته شده است. این کتاب در مورد زنی به نام مادام لیدیا است که نمی تواند بر اساس قوانین نامتعارف محله ممنوعه خود زندگی کند. او طعمه سنت می شود و از سوی مردم و نیروهای امنیتی به خاطر گناهی که مرتکب نشده مورد انتقاد و سرزنش قرار می گیرد و…

رمان زندگی کازابلانکا با ترجمه ایرج مسح زاد در سال 1335 منتشر شد که این کتاب هم اکنون توسط انتشارات امیر کبیر منتشر و در اختیار علاقه مندان قرار گرفته است.

  • شویک; یک سرباز ساده

Švejk رمانی ناتمام در ژانر طنز و کمدی سیاه نوشته یاروسلاو هاسک نویسنده چک است. او در این اثر به شرح ماجرای اعزام یک سرباز ساده و نادان به جبهه های جنگ جهانی می پردازد. او با ناآگاهی خود حوادث خنده داری خلق می کند که ارزش خواندن دارد.

ایرج مسیحی زاد خلاصه ای از این رمان خواندنی را در سال 1364 ترجمه کرد. این کتاب توسط انتشارات زمان منتشر شده است. هرچند مدت هاست که هیچ نسخه ای از آن در بازار کتاب موجود نیست و دیگر چاپ نمی شود!

سبک نگارش ایرج میسچ زاد

بسیاری از افراد سبک نویسندگی مسه زاد را تلفیقی از طنز و مسائل اجتماعی می دانند. این مصحزاد بود که بیشتر رمان‌ها، نمایشنامه‌ها و داستان‌هایش را در قالب طنز انتقادی نوشت و حتی سعی کرد در پاورقی‌های نشریات و مجلاتی که هدف خاصی را دنبال می‌کردند، داستان‌های خنده‌دار بنویسد.

نثر مصحزاد در این آثار ساده و روان است. به گونه ای که حتی خوانندگان مبتدی نیز می توانند آن را بخوانند و از آن لذت ببرند. خواندن کتاب‌های مصح‌زاد مانند تماشای یک سریال خنده‌دار و جذاب است و این ویژگی به خاطر خط روایی جذاب و زبان طنز و ساده‌ای است که در آثارش به کار می‌برد. اگر می خواهید برای آشنایی با ادبیات مدرن ایران کتاب خوبی از ایرج مسح زاد بخوانید، پیشنهاد می کنیم با رمان عمو جان ناپلئون شروع کنید!

خواندن آثار ایرج مشیت زاد به چه کسانی توصیه می شود؟

← لحن آثار مسیچه زاد ساده و روان است و در بیشتر آنها از شگردهای داستانی خاصی مانند سیال ذهن، راوی غیرقابل اعتماد، داستان در داستان و… استفاده نمی شود. به همین دلیل خواندن رمان های او به خوانندگان مبتدی نیز توصیه می شود.

← اگر می خواهید برای شروع خواندن کتاب های فارسی یک کتاب ساده ایرانی بخوانید، می توانید با رمان عمو جان ناپلئون یا ماشا الله خان در بارگاه هارون الرشید شروع کنید.

← اگر به کارهای طنز علاقه دارید و دوست دارید طنز ایرانی بخوانید، از رمان ها و مجموعه های ایرج مشی زاد شروع کنید.
و اگر می خواهید با بخشی از تاریخ ایران و سایر کشورها آشنا شوید، می توانید مقالات، آثار تاریخی و کتاب های ترجمه شده توسط ایرج مسیح زاد را مطالعه کنید.

نتیجه

ایرج مصح زاد یکی از نویسندگان معاصر فارسی است که عمدتاً در زمینه طنز اجتماعی فعالیت داشته است. این نویسنده در سال 1305 متولد شد و در سال 1400 در سن 94 سالگی درگذشت. مسح زاد در زمان حیات خود چندین رمان، مجموعه طنز و مقالات تاریخی و سیاسی نوشت و آثار بسیاری را به فارسی ترجمه کرد. از مهم ترین آثار او می توان به رمان «دایی جان ناپلئون»، «ماشا الله خان در دربار هارون الرشید» و ترجمه رمان «هوس» اشاره کرد که در ایران نیز بسیار شناخته شده و مورد استقبال قرار گرفته است.

در این مقاله از دانشگاه بازرگانی به بررسی زندگی این نویسنده بزرگ ایرانی پرداخته ایم و مهم ترین آثار او را در کنار سبک نویسندگی وی بررسی کرده ایم. نظر شما در مورد ایرج مشیت زاد و آثارش چیست؟ فکر می کنید هدف اصلی او از نوشتن رمان و نوشته های طنز چه بوده است؟ نظرات ارزشمند خود را با ما در میان بگذارید.